برای جایگزینی چند دندان از دست رفته، چند پایه ایمپلنت لازم است؟

برای جایگزینی چند دندان از دست رفته، همیشه به تعداد دندان ها پایه ایمپلنت نیاز نیست. برای مثال، سه دندان کنار هم ممکن است در شرایط مناسب با دو پایه و یک بریج سه واحدی جایگزین شوند. در درمان بی دندانی کامل نیز قرار نیست به ازای هر دندان یک ایمپلنت در فک گذاشته شود؛ چند پایه که در موقعیت های حساب شده قرار می گیرند، می توانند یک پروتز کامل را نگه دارند.

این اعداد نسخه ثابت درمان نیستند. تعداد پایه ها به محل دندان های  از دست رفته، کیفیت و حجم استخوان، نوع پروتز، شدت نیروهای جویدن و وضعیت دندان های باقی مانده بستگی دارد. به همین دلیل، نمی توان فقط با شمردن جای خالی دندان ها درباره تعداد ایمپلنت تصمیم گرفت. ارزیابی هایی که پیش از درمان توسط جراحانی مانند دکتر رضا نوری انجام می شود، برای مشخص کردن تعداد و محل مناسب پایه ها اهمیت دارد.

پاسخ کوتاه؛ به چند ایمپلنت نیاز داریم؟

در حالت معمول می توان وضعیت های مختلف را به این شکل خلاصه کرد:

عبارت «احتمالی» در این جدول مهم است. ممکن است دو بیمار تعداد یکسانی دندان  از دست رفته داشته باشند، اما برای یکی دو پایه و برای دیگری سه پایه پیشنهاد شود. تفاوت در وضعیت استخوان، شکل قوس فکی، موقعیت فضای بی دندانی و نوع روکش نهایی می تواند طرح درمان را تغییر دهد.

آیا برای هر دندان  از دست رفته یک ایمپلنت لازم است؟

اگر فقط یک دندان از دست رفته باشد، معمولاً یک پایه ایمپلنت جای ریشه و یک روکش جای تاج دندان را می گیرد. این قاعده را نمی توان بدون تغییر به چند دندان تعمیم داد. زمانی که چند دندان مجاور وجود ندارند، امکان استفاده از بریج متکی بر ایمپلنت مطرح می شود.

در این روش، پایه ها در ابتدا و انتهای فضای بی دندانی یا در نقاطی که از نظر توزیع نیرو مناسب تر هستند قرار می گیرند. دندان های مصنوعی به صورت یک مجموعه به این پایه ها متصل می شوند. به این ترتیب، بخشی از دندان های جایگزین شده مستقیماً روی پایه قرار دارند و بخش میانی به بریج متصل است.

هدف، کم کردن تعداد ایمپلنت به هر قیمت نیست. تعداد پایه ها باید به اندازه ای باشد که پروتز ثبات کافی داشته باشد و فشار جویدن بدون تمرکز نامناسب به استخوان منتقل شود. استفاده از پایه کمتر از مقدار مورد نیاز می تواند فشار وارد شده بر پایه ها، پیچ ها و روکش را افزایش دهد. از طرف دیگر، قرار دادن ایمپلنت های غیر ضروری نیز هزینه و مراحل جراحی را بیشتر می کند و همیشه مزیت درمانی مشخصی ندارد.

جایگزینی دو دندان کنار هم چگونه انجام می شود؟

برای دو دندان مجاور، اغلب هر دندان با یک پایه و روکش جداگانه جایگزین می شود. این طرح امکان طراحی مستقل روکش ها را فراهم می کند و نیروی جویدن میان دو پایه تقسیم می شود. تمیز کردن روکش های جداگانه نیز ممکن است برای بعضی افراد ساده تر باشد.

با این حال، نمی توان گفت تمام بیمارانی که دو دندان کنار هم ندارند، الزاماً به دو پایه نیاز دارند. موقعیت دندان ها، ابعاد فضای خالی، قطر و طول قابل استفاده برای ایمپلنت، شرایط استخوان و نوع تماس دندان های دو فک باید بررسی شود. استفاده از یک پایه برای نگهداری دو واحد دندانی فقط در موارد انتخاب شده ممکن است مطرح شود و تصمیمی نیست که بر اساس هزینه کمتر یا درخواست بیمار به تنهایی گرفته شود.

این حساسیت در ناحیه دندان های آسیاب بیشتر است؛ زیرا نیروهای جویدن در بخش عقب دهان بالاتر هستند. اگر فرد دندان قروچه داشته باشد یا فشار زیادی هنگام جویدن وارد کند، طراحی پروتز و تعداد پایه ها باید با احتیاط بیشتری انتخاب شود.

آیا سه دندان را می توان با دو پایه ایمپلنت جایگزین کرد؟

یکی از طرح های متداول برای سه دندان از دست رفته کنار هم، قرار دادن دو پایه و ساخت یک بریج سه واحدی است. دو دندان انتهایی روی ایمپلنت ها قرار می گیرند و دندان میانی بخشی از بریج است. در این حالت، برای سه دندان به سه جراحی جداگانه نیاز نیست.

امکان اجرای این طرح به طول فضای بی دندانی و موقعیت آن وابسته است. یک بریج کوتاه در شرایط استخوانی مناسب با یک فضای طولانی در انتهای فک وضعیت یکسانی ندارد. هرچه فاصله میان پایه ها بیشتر باشد یا نیروهای جویدن سنگین تر باشند، کنترل خمش و توزیع فشار اهمیت بیشتری پیدا می کند.

در ناحیه جلوی دهان، علاوه بر استحکام، شکل لثه و هماهنگی دندان ها در خط لبخند مطرح است. گاهی موقعیت پایه ها باید به شکلی انتخاب شود که روکش نهایی طبیعی به نظر برسد و بین دندان های جایگزین شده فضای تیره یا فرم نامناسب لثه ایجاد نشود. بنابراین پاسخ کوتاه این است که سه دندان در بسیاری از موارد با دو پایه قابل جایگزینی هستند، اما این عدد قبل از بررسی استخوان و طراحی پروتز قطعی نیست.

برای چهار دندان کنار هم چند پایه لازم است؟

در فضای بی دندانی شامل چهار دندان، ممکن است از دو، سه یا تعداد بیشتری پایه استفاده شود. تصمیم به محل دندان ها، طول بریج، کیفیت استخوان و وضعیت دندان مقابل بستگی دارد. چهار دندان جلوی فک از نظر نیرو و زیبایی با چهار دندان عقب فک شرایط متفاوتی دارند.

اگر دندان های عقب جایگزین شوند، پایه ها باید توان تحمل فشار بیشتری داشته باشند. نبود استخوان کافی در یکی از نقاط نیز ممکن است محل ایمپلنت ها را تغییر دهد یا نیاز به پیوند استخوان ایجاد کند. در بعضی شرایط، قرار دادن سه پایه می تواند توزیع نیرو را مناسب تر کند؛ در شرایط دیگر، دو پایه با طراحی دقیق پروتز کافی است.

تعیین تعداد پایه بدون طراحی روکش اشتباه است. جراحی و پروتز دو مرحله جدا از هم نیستند. جراح باید پیش از کاشت بداند دندان های نهایی چه شکل و موقعیتی خواهند داشت، نیروها چگونه پخش می شوند و مسیر دسترسی برای تمیزکردن زیر بریج چگونه حفظ می شود.

اگر دندان های  از دست رفته کنار هم نباشند چه اتفاقی می افتد؟

بریج ایمپلنتی بیشتر زمانی کاربرد دارد که چند دندان مجاور از دست رفته باشند. اگر جای خالی دندان ها در قسمت های مختلف دهان پراکنده باشد، اتصال آن ها با یک بریج معمولاً امکان پذیر یا منطقی نیست. برای مثال، نبود یک دندان در سمت راست و یک دندان در سمت چپ فک دو فضای مستقل ایجاد می کند و هر ناحیه به طراحی جداگانه نیاز دارد.

در چنین وضعیتی ممکن است برای هر فضای منفرد یک پایه استفاده شود. اگر در یکی از نواحی چند دندان کنار هم از دست رفته باشند، همان بخش می تواند با بریج متکی بر ایمپلنت بازسازی شود. بنابراین فقط تعداد کل دندان های غایب مهم نیست؛ محل قرارگیری آن ها نسبت به یکدیگر نیز تعداد پایه ها را تعیین می کند.

برای بازسازی کامل یک فک چند ایمپلنت لازم است؟

در فردی که تمام دندان های یک فک را از دست داده، کاشت یک پایه به ازای هر دندان ضرورت ندارد. پروتز کامل ثابت می تواند روی چند ایمپلنت قرار گیرد؛ پایه هایی که با فاصله و زاویه مناسب در قوس فکی توزیع شده اند و مجموعه دندان ها را به صورت یکپارچه نگه می دارند.

طرح هایی مانند All-on-4 و All-on-6 به استفاده از چهار یا شش پایه برای نگهداری پروتز کامل اشاره دارند. این نام ها نباید به عنوان نسخه آماده برای همه بیماران در نظر گرفته شوند. ممکن است چهار پایه برای یک بیمار مناسب باشد، اما فرد دیگری به شش پایه یا طراحی متفاوتی نیاز داشته باشد. حجم استخوان، شکل فک، طول قوس، وضعیت سینوس ها در فک بالا، موقعیت عصب در فک پایین و امکان دستیابی به ثبات اولیه در این تصمیم دخالت دارند.

فک بالا معمولاً استخوان نرم تری نسبت به بخش هایی از فک پایین دارد. وجود سینوس ها نیز فضای قابل استفاده در ناحیه عقب فک بالا را محدود می کند. به همین دلیل، تعداد یا نحوه توزیع ایمپلنت ها در دو فک لزوماً مشابه نیست. حتی اگر برای هر دو فک یک پروتز کامل در نظر گرفته شود، هر فک باید جداگانه ارزیابی شود.

پروتز ثابت و اوردنچر به تعداد پایه یکسانی نیاز ندارند

نوع دندان نهایی یکی از عوامل اصلی تعیین تعداد پایه هاست. درمان بی دندانی کامل را می توان با پروتز ثابت یا پروتز متحرک متکی بر ایمپلنت انجام داد.

پروتز ثابت روی پایه ها پیچ یا با اتصالات مخصوص ثابت می شود و بیمار آن را برای نظافت روزانه از دهان خارج نمی کند. چنین پروتزی باید نیروی یک قوس کامل دندانی را تحمل کند؛ بنابراین تعداد، فاصله و زاویه پایه ها در آن اهمیت زیادی دارد.

اوردنچر نوعی دست دندان متحرک است که برای افزایش ثبات به ایمپلنت ها متصل می شود. بیمار می تواند آن را برای نظافت خارج کند، اما هنگام صحبت کردن و جویدن نسبت به دست دندان معمولی حرکت کمتری دارد. تعداد پایه های لازم برای اوردنچر معمولاً با پروتز ثابت یکسان نیست و به فک بالا یا پایین و نوع اتصال بستگی دارد.

پیش از انتخاب میان این دو روش باید هزینه، فضای موجود، قدرت نظافت بیمار، وضعیت لب و صورت، میزان تحلیل استخوان و انتظار او از ثابت یا متحرک بودن دندان ها بررسی شود. انتخاب پروتز فقط بر اساس علاقه به «دندان ثابت» ممکن است با محدودیت های واقعی دهان هماهنگ نباشد.

چه عواملی تعداد پایه های ایمپلنت را تعیین می کنند؟

حجم و کیفیت استخوان فک

هر پایه برای قرار گرفتن به حجم مناسبی از استخوان نیاز دارد. اگر استخوان باریک، کوتاه یا تحلیل رفته باشد، ممکن است پیوند استخوان، بازسازی عرض فک یا جراحی سینوس لیفت لازم شود. در برخی موارد نیز می توان با تغییر محل و زاویه پایه ها از نواحی دارای استخوان مناسب تر استفاده کرد.

کمبود استخوان لزوماً به معنای غیرممکن بودن درمان نیست، اما می تواند تعداد مراحل، مدت درمان و نوع طرح پروتز را تغییر دهد.

محل دندان های  از دست رفته

دندان های جلو بیشتر در ظاهر، تلفظ و حمایت از لب نقش دارند. دندان های عقب فشارهای سنگین تری را تحمل می کنند. به همین دلیل، طرح مناسب برای سه دندان جلو الزاماً برای سه دندان آسیاب مناسب نیست.

نحوه قرارگیری دندان های دو فک

فشار فقط هنگام جویدن غذا ایجاد نمی شود. شکل تماس دندان ها، جلو یا عقب بودن فک و وجود تماس های زودرس می تواند بار وارد شده بر ایمپلنت ها را تغییر دهد. طراحی روکش باید با وضعیت بایت بیمار هماهنگ باشد.

دندان قروچه و فشردن فک ها

افرادی که در خواب یا بیداری دندان ها را روی هم فشار می دهند، نیروهای بیشتری به روکش و پایه وارد می کنند. در این بیماران ممکن است تعداد و توزیع پایه ها، جنس روکش و ضرورت استفاده از محافظ شبانه متفاوت باشد.

وضعیت لثه و بهداشت دهان

ایمپلنت پوسیده نمی شود، اما بافت اطراف آن می تواند دچار التهاب و تحلیل استخوان شود. اگر طراحی بریج اجازه تمیز کردن زیر دندان ها را ندهد، نگهداری بلندمدت دشوار خواهد شد. تعداد پایه ها و فرم پروتز باید به شکلی انتخاب شود که مسواک بین دندانی، نخ مخصوص یا واترجت بتواند نواحی لازم را تمیز کند.

بیماری ها و عادت های فردی

دیابت کنترل نشده، مصرف دخانیات، برخی داروها و سابقه بیماری لثه می توانند بر ترمیم و ماندگاری درمان اثر بگذارند. وجود این موارد همیشه مانع قطعی ایمپلنت نیست، اما باید پیش از جراحی ارزیابی و تا حد امکان کنترل شود.

چرا پایه بیشتر همیشه به معنی درمان بهتر نیست؟

ممکن است تصور شود هر چه تعداد ایمپلنت ها بیشتر باشد، دندان های نهایی محکم تر خواهند بود. این تصور همیشه درست نیست. پایه ها باید در محل هایی قرار بگیرند که فضای کافی برای استخوان، لثه، روکش و رعایت بهداشت وجود داشته باشد. نزدیک بودن بیش از حد ایمپلنت ها می تواند طراحی روکش و شکل گیری صحیح بافت لثه را دشوار کند.

افزایش تعداد پایه ها همچنین به معنای جراحی گسترده تر و هزینه بالاتر است. اگر چند پایه با توزیع مناسب بتوانند نیروها را به درستی تحمل کنند، افزودن پایه بدون دلیل مشخص لزوماً نتیجه درمان را بهتر نمی کند.

در نقطه مقابل، کاهش افراطی تعداد پایه ها نیز تصمیم مناسبی نیست. صرفه جویی اولیه ممکن است به ساخت بریجی با طول نامناسب یا تمرکز فشار روی تعداد محدودی پایه منجر شود. تعداد مناسب جایی میان این دو قرار دارد: کمترین تعداد پایه ای که بتواند با حاشیه ایمنی کافی، پروتز طراحی شده را پشتیبانی کند.

آیا می توان تعداد پایه ها را فقط از روی عکس پانورامیک مشخص کرد؟

عکس پانورامیک اطلاعات اولیه ای درباره ارتفاع استخوان، ریشه دندان های باقی مانده، سینوس ها و مسیر تقریبی عصب فک پایین ارائه می دهد، اما تصویر دو بعدی همیشه برای برنامه ریزی درمان های چند واحدی یا کامل کافی نیست.

در بسیاری از موارد، تصویربرداری سه بعدی CBCT برای بررسی عرض و ارتفاع استخوان و فاصله از ساختارهای حساس درخواست می شود. معاینه لثه، بررسی نحوه بسته شدن فک ها، قالب گیری یا اسکن دیجیتال و طراحی پروتز نیز بخشی از تصمیم گیری هستند.

برای دریافت طرح درمان شخصی می توان به مرکز ایمپلنت تهران مراجعه کرد تا تعداد پایه ها بر اساس معاینه و تصاویر همان بیمار مشخص شود. عددی که بدون مشاهده وضعیت دهان اعلام می شود، بیشتر یک برآورد عمومی است تا طرح درمان قطعی.

چه پرسش هایی را پیش از شروع درمان مطرح کنیم؟

• هر پایه قرار است کدام بخش از پروتز را نگه دارد؟
• آیا روکش ها جداگانه ساخته می شوند یا به صورت بریج به هم متصل هستند؟
• اگر پایه کمتری استفاده شود، چه تغییری در استحکام و طول بریج ایجاد می شود؟
• آیا به پیوند استخوان یا سینوس لیفت نیاز است؟
• پروتز نهایی ثابت است یا قابلیت خارج شدن دارد؟
• تمیزکردن زیر بریج یا پروتز چگونه انجام می شود؟
• اگر یکی از پایه ها در آینده دچار مشکل شود، امکان تعمیر پروتز وجود دارد؟
• هزینه اعلام شده شامل پایه، اباتمنت، روکش و درمان های جانبی است یا فقط جراحی را پوشش می دهد؟

پاسخ روشن به این پرسش ها کمک می کند بیمار به جای مقایسه صرف تعداد پایه یا قیمت هر واحد، کل طرح درمان را ارزیابی کند.

جمع بندی؛ تعداد دندان ها تنها معیار نیست

یک دندان  از دست رفته معمولاً با یک ایمپلنت جایگزین می شود، اما برای چند دندان کنار هم می توان از بریج متکی بر ایمپلنت استفاده کرد. سه دندان ممکن است روی دو پایه قرار گیرند و برای بازسازی کامل فک نیز چند پایه می توانند یک پروتز کامل را نگه دارند. با این حال، هیچ عدد ثابتی برای تمام بیماران وجود ندارد.

محل دندان ها، کیفیت استخوان، نوع پروتز، فشارهای جویدن، شرایط فک بالا و پایین و امکان رعایت بهداشت باید در کنار یکدیگر بررسی شوند. هدف درمان، استفاده از بیشترین یا کمترین تعداد ایمپلنت نیست؛ هدف رسیدن به طرحی است که فشارها را درست توزیع کند، قابل نظافت باشد و با شرایط واقعی دهان هماهنگ بماند.

برنامه ریزی درمان های چند دندانی در مرکز ایمپلنت تهران با بررسی جراحی و پروتزی انجام می شود. ارزیابی توسط دکتر رضا نوری می تواند مشخص کند که برای فضای بی دندانی هر فرد چه تعداد پایه و چه نوع روکش یا بریجی مناسب تر است.

 

منبع خبر: tehranimplantcenter.com